Biotech maakt klimaatvriendelijke keuzes wél mogelijk
Steun voor klimaatbeleid staat onder druk, blijkt uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Niet omdat Nederlanders het probleem niet zien – integendeel. Een meerderheid maakt zich wel degelijk zorgen over klimaatverandering en de gevolgen ervan. Tegelijk groeit het gevoel dat klimaatmaatregelen schuren met het dagelijks leven. Mensen willen wel veranderen, maar alleen als het past binnen hun leven, gewoontes en portemonnee. Hoe maken we duurzame keuzes logisch en haalbaar voor iedereen?
Veel klimaatbeleid gaat impliciet uit van gedragsverandering als startpunt: minder shoppen, niet vliegen, geen vlees eten. We moeten steeds meer en mogen steeds minder, terwijl onderzoek laat zien dat mensen juist afhaken zodra ze moeten veranderen of dingen moeten laten. Zodra maatregelen duurder, ingewikkelder of opgelegd voelen, neemt de bereidheid om te verduurzamen af. Gedragsexpert Bas Erlings stelde onlangs dan ook nog in Trouw dat duurzaam gedrag vooral níet duurzaam moet voelen, om mensen ertoe te verleiden. Sterker nog: als het alternatief aantrekkelijker én goedkoper is, verandert gedrag volgens hem vanzelf.
Het is dan ook geen wonder dat het SCF-onderzoek steeds minder steun ziet voor maatregelen die ingrijpen op gedrag, zoals rekeningrijden en een vlees- of zuiveltaks, maar wel voor maatregelen die ingrijpen op vervuilende bedrijven, zoals verduurzamingsverplichtingen en hogere belastingen. Ook onder jongeren is dit terug te zien. Uit het recente State of Youth onderzoek van KidsRights blijkt dat jongeren zich steeds meer zorgen maken over het klimaat, omdat zij de economische en sociale effecten ervan vandaag al voelen. Oplossingen moeten volgens hen praktisch en betaalbaar zijn om te werken. De helft van de jongeren vindt zelfs dat duurzame keuzes niet duurder mogen zijn.
Misschien moeten we de vraag daarom omdraaien. Van: hoe overtuigen we mensen om anders te leven? Naar: hoe maken we duurzame keuzes zo dat ze vanzelf passen in het leven dat mensen al leiden? Met oplossingen die aansluiten bij wat mensen al kennen en waarderen. Voedsel dat net zo lekker en betaalbaar is, materialen die net zo sterk en toepasbaar zijn en producten die blijven doen wat ze altijd deden, maar dan met minder uitstoot, minder afval en minder druk op mens, dier en planeet.
Dat klinkt misschien als toekomstmuziek, maar dat is het niet. Mede dankzij biotech bestaan er al meer van dit soort oplossingen dan we wellicht denken: sterkere, gezondere gewassen die minder bestrijdingsmiddelen nodig hebben, bioplastics geproduceerd uit reststromen, en leer, kaas en vlees gemaakt zonder dat er een dier voor hoeft te lijden. Het zijn deze slimmere manieren van produceren en consumeren, bedacht door knappe koppen van eigen bodem, die het nu al mogelijk maken om toekomstbestendig te leven zonder in te leveren op kwaliteit of functionaliteit. Biotech maakt klimaatvriendelijke keuzes daarmee niet ingewikkelder, maar juist vanzelfsprekender. Het verlaagt de drempel, in plaats van die te verhogen.
Toch halen veel van deze producten op dit moment de supermarkt nog niet, of blijven ze steken in te kleinschalige productie. De stap van lab naar schap is nog te vaak een hobbelige route. Biotech producten hebben moeite door trage, verouderde Europese en Nederlandse regelgeving te komen en kunnen qua prijs nog niet altijd opboksen tegen bestaande, vervuilende producten die al volledig zijn opgeschaald.
Gelukkig presenteerde het Burgerberaad Klimaat eind vorig jaar een advies aan de Tweede Kamer met ideeën om klimaatvriendelijke producten wél een kans te geven om bij te dragen aan een wereld met toekomst. Hoewel het Kabinet inmiddels heeft aangegeven een groot deel van de burgeraanbevelingen vrijwel direct over te nemen, blijven juist de echte gamechangers voor slimme biotech-oplossingen voorlopig helaas nog liggen. Denk bijvoorbeeld aan opschalingsinstrumenten en prijsprikkels (zoals beprijzingen, normeringen en bijmengverplichtingen) die markten structureel zouden verschuiven richting klimaatvriendelijke keuzes voor landbouw, voedsel en materialen.
En dat terwijl we geen tijd te verliezen hebben om ruimte te maken voor biotech. Bij hollandbio werken we aan het wegnemen van drempels, zodat deze oplossingen niet in het lab of de pilotfase blijven hangen, maar uitgroeien tot vanzelfsprekende keuzes voor iedereen. Door de bijdrage van biotech aan een klimaatvriendelijke toekomst breed te laten erkennen, de weg van lab naar schap voor toekomstbestendige planten, voedsel en materialen te versnellen en een eerlijk speelveld te creëren waarin duurzame alternatieven kunnen concurreren met de fossiele industrie en conventionele landbouw, maken we duurzame keuzes niet alleen wenselijk, maar ook bereikbaar voor iedereen. Want uiteindelijk ontstaat draagvlak voor klimaatbeleid, wat ons betreft niet door mensen te vragen om te veranderen, maar door verandering mogelijk te maken.