Steun voor klimaatbeleid staat onder druk, blijkt uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Niet omdat Nederlanders het probleem niet zien – integendeel. Een meerderheid maakt zich wel degelijk zorgen over klimaatverandering en de gevolgen ervan. Tegelijk groeit het gevoel dat klimaatmaatregelen schuren met het dagelijks leven. Mensen willen wel veranderen, maar alleen als het past binnen hun leven, gewoontes en portemonnee. Hoe maken we duurzame keuzes logisch en haalbaar voor iedereen?

Veel klimaatbeleid gaat impliciet uit van gedragsverandering als startpunt: minder shoppen, niet vliegen, geen vlees eten. We moeten steeds meer en mogen steeds minder, terwijl onderzoek laat zien dat mensen juist afhaken zodra ze moeten veranderen of dingen moeten laten. Zodra maatregelen duurder, ingewikkelder of opgelegd voelen, neemt de bereidheid om te verduurzamen af. Gedragsexpert Bas Erlings stelde onlangs dan ook nog in Trouw dat duurzaam gedrag vooral níet duurzaam moet voelen, om mensen ertoe te verleiden. Sterker nog: als het alternatief aantrekkelijker én goedkoper is, verandert gedrag volgens hem vanzelf.

Het is dan ook geen wonder dat het SCF-onderzoek steeds minder steun ziet voor maatregelen die ingrijpen op gedrag, zoals rekeningrijden en een vlees- of zuiveltaks, maar wel voor maatregelen die ingrijpen op vervuilende bedrijven, zoals verduurzamingsverplichtingen en hogere belastingen. Ook onder jongeren is dit terug te zien. Uit het recente State of Youth onderzoek van KidsRights blijkt dat jongeren zich steeds meer zorgen maken over het klimaat, omdat zij de economische en sociale effecten ervan vandaag al voelen. Oplossingen moeten volgens hen praktisch en betaalbaar zijn om te werken. De helft van de jongeren vindt zelfs dat duurzame keuzes niet duurder mogen zijn.

Misschien moeten we de vraag daarom omdraaien. Van: hoe overtuigen we mensen om anders te leven? Naar: hoe maken we duurzame keuzes zo dat ze vanzelf passen in het leven dat mensen al leiden? Met oplossingen die aansluiten bij wat mensen al kennen en waarderen. Voedsel dat net zo lekker en betaalbaar is, materialen die net zo sterk en toepasbaar zijn en producten die blijven doen wat ze altijd deden, maar dan met minder uitstoot, minder afval en minder druk op mens, dier en planeet.

Dat klinkt misschien als toekomstmuziek, maar dat is het niet. Mede dankzij biotech bestaan er al meer van dit soort oplossingen dan we wellicht denken: sterkere, gezondere gewassen die minder bestrijdingsmiddelen nodig hebben, bioplastics geproduceerd uit reststromen, en leer, kaas en vlees gemaakt zonder dat er een dier voor hoeft te lijden. Het zijn deze slimmere manieren van produceren en consumeren, bedacht door knappe koppen van eigen bodem, die het nu al mogelijk maken om toekomstbestendig te leven zonder in te leveren op kwaliteit of functionaliteit. Biotech maakt klimaatvriendelijke keuzes daarmee niet ingewikkelder, maar juist vanzelfsprekender. Het verlaagt de drempel, in plaats van die te verhogen.

Toch halen veel van deze producten op dit moment de supermarkt nog niet, of blijven ze steken in te kleinschalige productie. De stap van lab naar schap is nog te vaak een hobbelige route. Biotech producten hebben moeite door trage, verouderde Europese en Nederlandse regelgeving te komen en kunnen qua prijs nog niet altijd opboksen tegen bestaande, vervuilende producten die al volledig zijn opgeschaald.

Gelukkig presenteerde het Burgerberaad Klimaat eind vorig jaar een advies aan de Tweede Kamer met ideeën om klimaatvriendelijke producten wél een kans te geven om bij te dragen aan een wereld met toekomst. Hoewel het Kabinet inmiddels heeft aangegeven een groot deel van de burgeraanbevelingen vrijwel direct over te nemen, blijven juist de echte gamechangers voor slimme biotech-oplossingen voorlopig helaas nog liggen. Denk bijvoorbeeld aan opschalingsinstrumenten en prijsprikkels (zoals beprijzingen, normeringen en bijmengverplichtingen) die markten structureel zouden verschuiven richting klimaatvriendelijke keuzes voor landbouw, voedsel en materialen.

En dat terwijl we geen tijd te verliezen hebben om ruimte te maken voor biotech. Bij hollandbio werken we aan het wegnemen van drempels, zodat deze oplossingen niet in het lab of de pilotfase blijven hangen, maar uitgroeien tot vanzelfsprekende keuzes voor iedereen. Door de bijdrage van biotech aan een klimaatvriendelijke toekomst breed te laten erkennen, de weg van lab naar schap voor toekomstbestendige planten, voedsel en materialen te versnellen en een eerlijk speelveld te creëren waarin duurzame alternatieven kunnen concurreren met de fossiele industrie en conventionele landbouw, maken we duurzame keuzes niet alleen wenselijk, maar ook bereikbaar voor iedereen. Want uiteindelijk ontstaat draagvlak voor klimaatbeleid, wat ons betreft niet door mensen te vragen om te veranderen, maar door verandering mogelijk te maken.

Opschalen, het is een van de knelpunten voor bedrijven die met biotech innovatieve voedingsingrediënten ontwikkelen. Hun kracht ligt in slimme productie via micro-organismen, maar om echt impact te maken moeten ze voldoen aan de eisen van de voedingsindustrie. En dan zijn 1 of zelfs 30 liter simpelweg niet genoeg.

Opschalen gaat stap voor stap. Juist daarom is het goed nieuws dat de Biotech Fermentation Facility (BFF) in Ede nu officieel operationeel is. Dit soort faciliteiten is geen luxe, maar een randvoorwaarde. Samen met initiatieven als Cultivate at Scale maken ze het mogelijk om de sprong te maken van lab naar pilot, en uiteindelijk naar productie. De uitdaging zit nog wel in het structureel financieren van deze faciliteiten. Produceren in Nederland is cruciaal voor strategische autonomie, maar brengt hogere kosten met zich mee voor energie, personeel, water, afvalverwerking en grondstoffen. Tegelijkertijd dragen deze investeringen direct bij aan maatschappelijke doelen: duurzamere productie, gezondere voeding, talentontwikkeling en minder afhankelijkheid van het buitenland.

Van proef tot productie

Wil Nederland hierin echt koploper worden, dan moeten we innovaties ondersteunen van proefje tot productie. Gedeelde faciliteiten spelen daarin een sleutelrol: ze bundelen kennis en ervaring en zorgen voor efficiëntie, lagere kosten en snellere doorlooptijden. Precies wat bedrijven nodig hebben om door te groeien.

En wie verder kijkt, ziet dat het hier niet stopt. In Delft wordt, met Planet B.io als aanjager, al gewerkt aan de volgende stap: faciliteiten op commerciële pilotschaal (zoals opgenomen als innovatieprogramma in de Nationale Technologiestrategie) voor bedrijven die klaar zijn voor die fase, maar nog net niet voor grootschalige productie. Wat hollandbio betreft kunnen we niet groot genoeg denken en snel genoeg gaan van lab naar laadkade.

In een wereld waarin autonomie hoog op de agenda staat en geopolitieke spanningen oplopen, kiest Ahold Delhaize volgens het FD nadrukkelijk voor meer grip op de keten. Duurzaamheid wordt daarbij geen vrijblijvende ambitie: leveranciers die in het schap willen blijven, moeten aantoonbaar verduurzamen.

Opvallend, want waar Europese en nationale plannen vaak verzanden in compromissen, zet deze retailreus juist de toon. Via strengere eisen op energie, verpakking, logistiek en sourcing bouwt Ahold aan meer stabiliteit en controle in de keten. Of dit primair gedreven wordt door echte duurzaamheidsambities of door reputatie en marges, zal moeten blijken. 

Voor biotech liggen hier in de toekomst kansen. Hybride producten vinden al hun weg naar de consument, en daarmee komt de volgende stap dichterbij: gecultiveerd vlees, kaas zonder koe en nieuwe eiwitoplossingen. Juist grote spelers als Ahold kunnen met hun inkoopkracht de markt kantelen en innovatie versnellen. 

Tegelijk is het speelveld nog open. De businesscases van veel duurzame oplossingen zijn nog gebaseerd op bestaande parameters – en dus blijft de vraag: wat zijn we als consument bereid te betalen voor echte verduurzaming? 

Wat helpt, is een stevige ‘pull’ uit de markt. Verduurzaming is geen quick fix, maar vraagt samenwerking door de hele keten. Als retailers, producenten en innovators elkaar vinden, ontstaat winst op alle fronten: klimaat, concurrentiekracht én consument. 

Hollandbio juicht deze acties toe om ook werk te maken van ambities – en is ervan overtuigd dat biotech hierin een sleutelrol gaat spelen. Of de oplossingen van biotech dan in een blauw, geel of groen boodschappenmandje terechtkomen, laat hollandbio graag in het midden. 

2025 was – helaas – opnieuw een jaar vol klimaatrecords. Volgens Copernicus was 2025 het op twee na warmste jaar ooit, slechts nét iets koeler dan recordjaar 2024. De afgelopen drie jaar lagen de wereldwijde temperaturen zelfs boven de 1,5 °C‑grens uit het Klimaatakkoord van Parijs. Ook Nederland warmt snel op, sneller dan het wereldgemiddelde. Uit het KNMI‑rapport De Staat van ons Klimaat 2025 blijkt dat Nederland nu al duidelijk de gevolgen voelt van klimaatverandering: warmere jaren, langere periodes van droogte en vaker grillig en extreem weer. Ons land wordt sneller droger, warmer en kwetsbaarder en dat raakt direct onze voedselproductie, natuur en energievoorziening. Slimme oplossingen zijn nodig, het is tijd voor actie, hier en nu!

Biotech voor een biobased circulaire economie

Biotech maakt het mogelijk om materialen, chemicaliën en brandstoffen te produceren zonder fossiele grondstoffen. Daarmee reduceren we schadelijk uitstoot, zoals CO₂, verkleinen we bovendien onze afhankelijkheid van landen als China en Rusland, en versterken we economische weerbaarheid. Ook speelt biotech een sleutelrol in het verhogen van de circulariteit door biomassa en reststromen om te zetten in nieuwe grondstoffen. Helaas wordt biotech in het klimaatdebat nog te vaak weggezet als een niche, of iets voor later. Dat is onterecht: de technologie en producten zijn er al, werken al en passen we al toe. Vaak is het een kwestie van opschalen en doorpakken. Wat echter ontbreekt, is politieke durf en daden om deze transitie echt te versnellen.

Biotech voor een klimaatvriendelijk voedselsysteem

Extreem zonnige en droge jaren worden in Nederland steeds normaler, met alle gevolgen van dien voor onze landbouw – een van de belangrijkste economische sectoren van ons land. Biotech biedt verlichting: de sector helpt gewassen te ontwikkelen die beter tegen hitte en droogte kunnen, en maakt het mogelijk om eiwitten en andere voedingsmiddelen te produceren met véél minder landgebruik, water, uitstoot én dierenleed. Dit zijn geen verre toekomstdromen, maar oplossingen die nu al bestaan, vaak zelfs ontwikkeld op eigen bodem.

Waarom wachten we nog?

Zowel Copernicus als het KNMI waarschuwen dat de temperatuur de komende jaren waarschijnlijk structureel meer dan 1,5 °C zal stijgen. Nederland voelt de gevolgen nu al: hittegolven, droogte, natuurbranden en lage windsnelheden die onze energieopwekking remmen. Gelukkig is Nederland een land van aanpakkers. We overwonnen problemen al eerder door met lef te kiezen voor vooruitgang: van de ontwikkeling van de Deltawerken tot onze wereldwijde koppositie in de landbouw. En ook nu kunnen we dat weer. Immers, ook in de biotech lopen we weer voorop. Met lef, slimme investeringen en gezamenlijke spelregels biedt biotech ook de volgende generaties toekomstperspectief.

De tijd om te handelen is nu

Als we onze samenleving veilig, betaalbaar en leefbaar willen houden, moeten we ruimte maken voor biotech en nieuwe manieren van produceren en consumeren. Dat is geen bedreiging, maar de logische en noodzakelijke volgende stap vooruit. Nederland heeft een traditie van innovatie en lef. De huidige klimaatcrisis vraagt opnieuw om die houding. En al is ook biotech geen silver bullet, vormt het wel degelijk een onmisbaar onderdeel van elke realistische route naar een wereld mét toekomst.