Na de uitgebreide evaluatie van de regeling Voorwaardelijke Toelating (VT) stelde het ministerie van VWS hollandbio voor een onmogelijke keuze: instemmen met een nieuwe regeling die de problemen van de oude regeling niet oplost, of accepteren dat deze verdwijnt. Zo helpt het overheidsbeleid – tegen de wens van de Tweede Kamer in – patiënten niet aan passende behandelingen. Hollandbio koos voor de derde weg: de regeling VT die wél kan werken.

Tweede Kamer stuurt aan op betere regeling

In de beleidsmatige evaluatie van de regeling VT concludeerde SiRM, het bureau dat de evaluatie in opdracht van het ministerie van VWS uitvoerde, dat de oude regeling VT te weinig patiënten heeft bereikt. Dat kwam niet omdat de doelgroep ontbrak, maar omdat de opzet en uitvoering van de regeling niet aansloten bij wat nodig was. In Kamerbrieven over deze evaluatie gaf het kabinet aan het niet gerechtvaardigd te vinden een aparte route voor weesgeneesmiddelen, conditionals en exceptionals overeind te houden. Daar dacht de Tweede Kamer gelukkig anders over. Gesteund door een brede coalitie, sprak zij via een motie van D66-Kamerlid Marc Vervuurt de wens uit dat er een goede route voor gecontroleerde toegang tot weesgeneesmiddelen moet komen.

Opzet veranderd, nog minder patiënten bereikt?

Hoewel het ministerie in de nieuwe regeling VT een aantal knelpunten aanpakt, verandert de opzet zo ingrijpend dat de regeling naar verwachting nog minder patiënten bereikt. Onzekerheid over de effectiviteit van geneesmiddelen is niet langer bepalend, maar de vraag of Nederland iets anders wil weten dan andere landen. Terwijl Europa juist inzet op harmonisatie, met bijvoorbeeld de nieuwe wetgeving over Health Technology Assessment, zet Nederland een stap de andere kant op. Ook de invulling van het criterium ‘sterk verlaagde prijs’ schiet tekort. Het ministerie erkent zelf dat de voorgestelde methode moeilijk werkt als de Nederlandse situatie afwijkt. Oftewel: precies bij de geneesmiddelen waar de nieuwe regeling voor bedoeld is. Dan bepaalt niet de waarde van een behandeling de prijs, maar hoeveel geld er nog in de pot zit.

Kans op behandeling behouden

Maar hoe dan wel? Wat hollandbio betreft moeten we vooral kijken naar wat wél werkt. In lijn met de motie-Vervuurt stellen wij een route voor die leert van de sterke punten van ODAP, met het initiatief bij de beroepsgroep en vergoeding op basis van patiënten die er daadwerkelijk baat bij hebben. Ook leren we zo per patiënt bij wie een behandeling wel aanslaat en bij wie niet. Want met het afschaffen van de regeling VT verdwijnen deze patiënten niet, wel hun kans op behandeling.

Lees onze volledige reactie hier

Op 10 juni debatteerde de Tweede Kamer met minister Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over het zorgverzekeringsstelsel en pakketbeheer. De timing kon niet beter, want het is overduidelijk dat het zorgstelsel piept en kraakt aan alle kanten. Het duurt steeds langer voor nieuwe geneesmiddelen beschikbaar komen voor Nederlandse patiënten, als dat überhaupt al lukt. Patiënten met zeldzame ziekten zijn als eerst de dupe en precies daarom ging hollandbio in een ontbijtsessie voorafgaand aan het debat met een bredere coalitie aan partners met Kamerleden in gesprek over wat we zien gebeuren, waar het vastloopt en hoe we voor beterschap kunnen zorgen. Want patiënten verdienen beter.

In Nederland lopen ruim een miljoen mensen rond met een zeldzame ziekte. Toch is slechts 39% van alle weesgeneesmiddelen die tussen 2021 en 2024 bij de EMA zijn geregistreerd beschikbaar voor Nederlandse patiënten. Samen met de VSOP, de VKS, de Belangenvereniging voor Kleine Mensen, de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen en het Comité Weesgeneesmiddelen organiseerden we in aanloop naar het debat een ontbijtbijeenkomst in Nieuwspoort om bij Kamerleden aandacht te vragen voor de vastlopende toegang van weesgeneesmiddelen in Nederland.

Verschillen in toegang drijven patiënt naar het buitenland
Ook in de media was er in aanloop naar het debat volop aandacht voor de problemen die mensen ervaren omdat nieuwe geneesmiddelen niet in Nederland worden vergoed. Zo berichtte het Algemeen Dagblad over de grote verschillen in toegankelijkheid met ons buurland Duitsland. Femke Wiersma van de BBB heeft de minister hier schriftelijk om uitleg over gevraagd. Ouders van een baby met een zeldzame aandoening legden aan EenVandaag en Radio 1 uit dat ze zelfs overwegen naar Duitsland te emigreren, om hun dochter de zorg te kunnen bieden die ze nodig heeft.

Breed debat met aandacht voor geneesmiddelen
Gelukkig namen een aantal Kamerleden ook de problemen met de slechte toegankelijkheid van geneesmiddelen ter harte. Marc Vervuurt (D66) wees op de lange doorlooptijden en sterke focus op kostenbeheersing bij de vergoeding van nieuwe geneesmiddelen. Daarnaast nam Vicky Maeijer (PVV) het op voor de weesgeneesmiddelen, omdat maar 39% van de nieuwe weesgeneesmiddelen beschikbaar komt voor patiënten. Zij vroeg de minister om een passende route richting vergoeding, en het mogelijk maken van overbruggingsfinanciering tijdens de beoordeling en onderhandeling. René Claassen (Groep Markuszower) vroeg verder aandacht voor de teruglopende toegankelijkheid van nieuwe geneesmiddelen en zei dat hij de beleidsretoriek over het stimuleren van innovatie niet terugziet in de beperkte toegang in de praktijk. Hij vroeg in het bijzonder nog naar de moreel-ethische grondslagen van het huidige pakketbeheer, naast de, in zijn woorden, kille QALY’s waar nu mee wordt gerekend. Corrie van Brenk (50PLUS) brak nog een lans voor bredere vergoeding van gordelroosvaccinatie voor ouderen.

Gezondheid op maat als oplossing
Minister Hermans erkende het belang van snelle toegang maar benadrukte ook, in lijn met eerdere uitingen van haar ministerie, dat er goed bewijs moet liggen voor een geneesmiddel vergoed wordt. Ze droeg het Toekomstbestendig Stelsel Geneesmiddelen aan waarin het Zorginstituut en VWS werken aan een nieuw proces van beoordelen als manier om de toegang te verbeteren. Ze legde de bal ook terug bij fabrikanten, die eerst een dossier in moeten dienen voor het Zorginstituut een medicijn kan beoordelen. Na aandringen van Vervuurt zegde de minister wel toe om in kaart te brengen wat VWS zélf kan doen in het proces om te zorgen dat bedrijven hun dossiers in Nederland in willen dienen. Hollandbio weet wel wat daarvoor nodig is: een lerend zorgsysteem, waarin we optimaal gebruik maken van gezondheidsdata om iedere patiënt de juiste behandeling te geven, afgestemd op ieders individuele situatie en wensen.

Hoe nu verder?
De Kamer is allerminst klaar met dit onderwerp. Van Brenk vroeg een tweeminutendebat aan, zodat Kamerleden nog moties in kunnen dienen. Dit debat vindt aanstaande donderdagavond plaats, waarna de Kamer zich hoogstwaarschijnlijk nog voor het zomerreces over zal de moties zal uitspreken. Ook staat er nog een plenair debat over toegang tot weesgeneesmiddelen op de planning, naar aanleiding van een eerder debat door Claassen en Maeijer aangevraagd.

Wil je het commissiedebat terugkijken? Dat kan via deze link.