De Nederlandse overheid moet kiezen voor slimme industriepolitiek, zo stelt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) – het adviescollege voor regering en parlement op het gebied van buitenlands beleid – in een recent advies. In het licht van de oorlog in Oekraïne, de pandemie en de klimaatcrisis is herbezinning nodig. De AIV formuleert tien aanbevelingen die ertoe bijdragen dat Nederland durft te kiezen en daarmee zijn strategische kwetsbaarheid vermindert, investeert in nieuwe (sleutel)technologie en zijn welvaart en werkgelegenheid behoudt. HollandBIO voegt daar graag nog aan toe: kies voor biotech! 

Van horizontaal naar verticaal industriebeleid 

Het Europese industriebeleid verandert van aard. Het is niet langer alleen ‘horizontaal’, oftewel generiek en voorwaardenscheppend, maar krijgt in toenemende mate een ‘verticaal’ karakter, waarbij overheden ingrijpen met stimulansen en investeringen voor specifieke bedrijfstakken of ecosystemen. Deze omslag is blijvend. 

De veranderende internationale context en andere ingrijpende uitdagingen leiden tot grote risico’s: het verlies van toegang tot grondstoffen, technologie of afzetmarkten; overnames van Europese bedrijven door niet-Europese rivalen in strategische sectoren; onoverbrugbare achterstand op technologieën van de toekomst met als gevolg een ernstige belemmering van transities op bijvoorbeeld verduurzaming en het klimaat; het onvermogen om weerstand te bieden aan geopolitieke druk op industriepolitiek terrein vanuit China of de VS. Dit betekent volgens de AIV dat een verandering nodig is in de Nederlandse industriepolitiek, we moeten het slimmer aan gaan pakken. Van voorwaardenscheppend, naar keuzes maken. 

Tien aanbevelingen voor ‘slimme’ Nederlandse industriepolitiek 

In het coalitieakkoord staat dat het kabinet meer vorm wil geven aan ‘slimme industriepolitiek’, zowel nationaal als Europees. De AIV heeft vanuit dat perspectief en de veranderende internationale context tien aanbevelingen geformuleerd voor het kabinet om tot deze meer proactieve en zelfbewuste houding te komen. Met name aanbeveling drie en acht vinden wij belangrijk.  

In aanbeveling drie stelt de AIV voor dat Nederland zich hard maakt voor een Europees afwegingskader dat uiteenlopende belangen inzichtelijk maakt als uitgangspunt voor het al dan niet maken van keuzes voor ingrijpen in bepaalde sectoren. Dit zorgt voor betere besluitvorming en maakt tegelijk duidelijk dat het kabinet de industriepolitieke wending niet langer beziet vanuit een terughoudend ‘Nee, mits’, maar vanuit een constructief ‘Ja, tenzij’. 

Bij aanbeveling acht zet de AIV uiteen dat Nederland recente voorstellen voor ‘defensief’ nieuw handels- en industriebeleid ondersteunt of actief mee vormgeeft, maar dat het in EU-verband vooralsnog terughoudend blijft met de ondersteuning van specifieke ecosystemen. De AIV vindt dat van Nederland als vijfde EU-economie en een sterke positie in diverse strategische sectoren, meer verwacht mag worden. Die inspanning dient de strategische weerbaarheid van de Europese Unie als geheel en van welvaart en werkgelegenheid in Nederland zelf. Kortom, Nederland: durf te kiezen! 

Kiezen voor biotech als strategische sector 

HollandBIO ziet het AIV-advies als een aansporing aan het adres van de Nederlandse overheid om keuzes te maken voor strategisch belangrijke sectoren en (sleutel)technologieën. Biotechnologie en het Nederlandse biotech ecosysteem voldoen bij uitstek aan die criteria: Nederland heeft een sterke en groeiende biofarmaceutische sector, is wereldwijd toonaangevend op zaadveredeling en kent diverse koplopers die werken aan het verduurzamen en klimaatneutraal maken van de landbouw en chemie. Ook de AIV ziet deze mogelijkheden en sterktes op biotechnologie en schetst daarbij ook een belangrijke uitdaging, namelijk het toekomstbestendig maken van het regelgevende Europese kader voor moderne technieken als CRISPR-Cas.  

De Nederlandse regering hoeft daarnaast niet lang te zoeken naar mogelijke acties in Nederland en daarbuiten voor het direct versterken van biotech als strategische sector. In het Toekomstpact Biotechnologie van VNO-NCW staan immers als vier actielijnen die duidelijk maken hoe we de biotech sector in Nederland verder kunnen versterken: 

1. Meer investeren in onderzoek; 

2. Biotechnologie als speerpunt van het investeringsklimaat; 

3. Betere financiële ondersteuning van start-ups en scale-ups; 

4. En het moderniseren van wet- en regelgeving voor moderne biotechnologie, biotechnologische innovaties en ontwikkelingen. 

Kiezen voor ‘slimme industriepolitiek’ in Nederland is kiezen voor biotech! 

Diverse media berichtten afgelopen week dat de Verenigde Staten, de Europese Unie, India en Zuid-Afrika het op hoofdlijnen eens zouden zijn geworden over een zogenaamde “IP Waiver” voor de productie van COVID-19 vaccins. HollandBIO deelt de ambitie om iedereen op de wereld zo snel mogelijk toegang te geven tot COVID-vaccins. De IP waiver zien wij echter vooral als symboolpolitiek. Het is een schijnoplossing die de wereldwijde toegankelijkheid van vaccins niet zal verbeteren, maar die weldegelijk negatieve gevolgen voor de biotech sector heeft.

Aanbod niet meer de uitdaging die toegang tot vaccins belemmert

Laten we allereerst heel duidelijk zijn: net als tal van landen, maatschappelijke organisaties en bedrijven wil HollandBIO dat iedereen op de wereld zo snel mogelijk toegang krijgt tot vaccins. Omdat dat eerlijk is, én omdat het de meest effectieve manier is om een pandemie te bestrijden. Daarom heeft de biotech sector met vereende krachten in een recordtijd niet één, maar meerdere vaccins en geneesmiddelen tegen het coronavirus weten te ontwikkelen, registreren en produceren. Inmiddels wordt de toegang tot vaccins niet meer beperkt door het aanbod van vaccins, maar door logistieke uitdagingen om die vaccins in een arm te krijgen. Ook minister Schreinemacher van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking benadrukt dit in haar brief over de wereldwijde Covid-aanpak: “door toegenomen productie van vaccins vormt het aanbod van vaccins niet meer het belangrijkste knelpunt.”

Fundament van succes

Deze ongekende prestatie was nooit geleverd zonder de enorme hoeveelheid kennis van publieke en private partijen die tientallen jaren aan investeringen in onderzoek en ontwikkeling al had opgeleverd. De bescherming van ieders eigen intellectueel eigendom, maakte het delen en benutten van die kennis, met behoud van de waarde voor de eigen organisatie, in wereldwijde samenwerkingsverbanden mogelijk. Alleen al voor de productie van vaccins werden 371 samenwerkingsverbanden gesloten, voor therapeutische middelen 155. Productielijnen overal ter wereld draaiden en draaien overuren. Intellectueel eigendom is hierbij niet de steen des aanstoots, maar juist het fundament van succes.

Baat het niet, dan schaadt het wel

Kortom, de waiver is niets meer dan een politieke schijnoplossing voor een reeds verholpen probleem. Helaas is dit geen geval van baat het niet, dan schaadt het niet. De waiver heeft namelijk weldegelijk negatieve gevolgen. De grote procedurele onduidelijkheid over de uitwerking, reikwijdte, implementatie en impact veroorzaakt rechtsonzekerheid over de bescherming van intellectueel eigendom, het fundament van innovatie en samenwerking. Dit vergroot het investeringsrisico in een sector waar de kans op falen al zeer hoog was en het drukt daarmee mogelijk nieuwe investeringen. Een waiver legt bovendien een bom onder de 371 samenwerkingsverbanden die zonder dwang of verplichting tot stand zijn gekomen. Gewapend met de waiver kunnen WTO-lidstaten een wijziging of opzegging van de reeds gemaakte afspraken afdwingen, waarmee de samenwerking in duigen valt. Dat brengt ons eerder verder weg, dan dichterbij het einde van de pandemie.

En waarom? De coronavaccinproductie is het wetenschappelijke en logistieke pièce de résistance van de 21^ste eeuw. Nooit werd duidelijker hoezeer biotech het leven beter maakt en hoe belangrijk onderzoek, innovatie, en de farmaceutische industrie voor de wereld zijn. Met het oog op dat grote belang, zou de WTO toch op zijn minst een gedegen impactanalyse moeten uitvoeren om de mogelijke directe en indirecte effecten in kaart te brengen, in plaats van de waiver, om toch maar vooral tot een politiek compromis te komen, blind in stemming te brengen.