Verrassing! In haar nieuwste rapport ‘Wetenschap als recept’ schrijft de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) continue kennisopbouw voor om onze zorg passend, duurzaam en betaalbaar te houden. Wetenschappelijk onderzoek helpt gedurende de gehele levensloop van een geneesmiddel, van ontwikkeling tot gebruik door de patiënt, namelijk om de juiste keuzes te maken. Keuzes die in het belang zijn van zowel de patiënt als de samenleving én bijdragen aan betaalbare zorg. Een feest der herkenning. Onze sector is, net als de academische wereld, namelijk ook gedreven om met kennis en innovatie betere zorg te realiseren.

Eerlijk is eerlijk: kennisopbouw is waar KNAW-leden natuurlijk maar al te graag aan bijdragen en – hoogstwaarschijnlijk – ook de benodigde financiële middelen voor zouden willen ontvangen. Net zoals het bedrijfsleven ook afname van producten nodig heeft om zijn broek op te kunnen houden. Niets menselijks is ons vreemd 😉.

Maar de KNAW heeft geen monopolie op wetenschap, weten we bij hollandbio. Ook binnen de biotechsector wordt dagelijks wetenschap bedreven om tot passende zorg te komen, van productontwikkeling in de preklinische fase tot de complexe studies die nodig zijn om de strenge drempels van de EMA en het Zorginstituut te passeren.

Het is precies wat de KNAW benadrukt in haar advies: structurele kennisopbouw is geen ‘nice to have’, maar een randvoorwaarde voor passend medicijngebruik. Net als de KNAW geloven wij bij hollandbio ook dat Nederland alleen met een echt lerend zorgsysteem waardevolle innovaties verantwoord kan blijven toelaten en gebruiken. Structurele inzet van wetenschap, betere datadeling, samenwerking tussen alle betrokken partijen en Europese afstemming vormen daarbij de sleutel. Sterker nog: we hopen dat we de knappe koppen uit biotech en academie nog intensiever bij elkaar mogen steken, rond elke stap van lab naar patiënt. Het is hoog tijd om ons beider krachten te bundelen voor een slimme, toekomstbestendige zorg die werkt voor patiënten!

De overheid gaat vernieuwen om efficiënter en effectiever te worden. Het ambtenarenapparaat is namelijk flink gegroeid, constateert kabinet-Jetten, maar de productiviteitsgroei bleef achter. Een efficiëntieslag binnen de Rijksoverheid moet het elfvoudige opleveren van wat het aanstaande kabinet nog uit de geneesmiddelenbegroting denkt te kunnen persen. Hoog tijd voor nieuwe manieren van samenwerken, want ook voor ons zorgsysteem geldt: extra beleid en nog meer pleisters maakt Nederland niet beter, innoveren is onze enige uitweg.

Ook FD-columnist Sebastien Valkenberg legt de vinger op de zere plek (achter inlog): “De innovatie hapert, terwijl daar onze economische groei vandaan moet komen. Doorbraken, het is de afgelopen maanden al veelvuldig gezegd, komen nu veelal uit de Verenigde Staten en China. Deze innovatiecrisis is er eentje met vele oorzaken. Maar steevast bovenaan staat de fnuikende werking van goedbedoeld beleid. Waar we ooit koploper waren bij de ontwikkeling van geneesmiddelen, zijn we nu in veel opzichten afgehaakt. Vorig jaar sloeg wetenschapper-ondernemer Sander van Deventer alarm over de regelgeving. Het is tijdrovend om goedkeuring te krijgen voor gen- of celtherapie-onderzoek. ‘Inmiddels is Nederland een van de traagste landen in Europa bij de introductie van geneesmiddelen.’ Armoe troef, en beterschap is nog altijd ver te zoeken.

De aanstaande coalitie wil de toch al lege citroen nog verder uitknijpen en extra bezuinigen op medicijnen. Maar er valt alleen nog geld te ‘besparen’ door patiënten de botweg toegang te onthouden tot de nieuwste behandelingen. Zij zijn de dupe en betalen de rekening, met hun gezondheid – of met hun eigen geld.

Iedereen voelt het aan: dit systeem houdt het niet lang meer vol. Toch blijven we het oplappen, in de hoop dat het nog even meegaat. Terwijl steeds duidelijker wordt: het systeem is gebouwd in een andere tijd. In hoog tempo worden nieuwe oplossingen ontwikkeld door wetenschappers en innovatieve bedrijven. Maar het zorgsysteem waarin die innovaties moeten landen, is daar nog niet klaar voor. Het is opgebouwd rondom controle, vaste protocollen en standaardzorg. Het is ontworpen in een tijd van handgeschreven receptbriefjes, je patiëntgegevens op stickervellen en de fax als redmiddel bij spoedgevallen.

Nieuwe behandelingen krijgen geen kans in het huidige systeem. Vernieuwing wordt nog te vaak gezien als luxe, terwijl het onze enige uitweg uit het zorginfarct is. Nederland heeft grote ambities uitgesproken. In 2040 willen we tot de wereldtop behoren op het gebied van biotech. Maar dat lukt niet alleen met meer onderzoek of plannen op papier. Als het systeem geen ruimte biedt voor vernieuwing, blijft het bij mooie woorden, terwijl we daden nodig hebben. Daden in de vorm van andere spelregels en nieuwe manieren van samenwerken. In andere sectoren zien we successen. Daar trekken overheid, wetenschap en bedrijven samen op in de ‘gouden driehoek’. Die samenwerking heeft zich daar ruimschoots bewezen. Waarom zouden we dat niet ook in de zorg doen?

Biotech laat zien wat mogelijk is: zorg op maat, sneller herstel en minder druk op zorgverleners. Stop met pleisters plakken op een systeem dat niet werkt. Bouw aan een omgeving waarin innovatie echt de ruimte krijgt. Alleen dan maken we samen onze ambitie waar: betere zorg, nu en in de toekomst.

In Brussel halen Europarlementariërs, lidstaten en Commissie opgelucht adem deze kerstvakantie nu er een deal is bereikt over de herziening van de Europese Farmaceutische Wetgeving én helder is dat waarschijnlijk in 2026 de trilogen over de Critical Medicines Act van start gaan. Toch krijgt hollandbio de indruk dat nog niet helemaal is doorgedrongen hoe nijpend de situatie voor de farmaceutische industrie in Europa inmiddels is, te midden van de geopolitieke ontwikkelingen die de sector in haar greep houden.

Hollandbio zag de herziening van de farmaceutische wetgeving vanaf het begin als een grote kans. Alleen in plaats van bij te dragen aan de door ons zo gewenste en broodnodige beweging naar gezondheid op maat, is het resultaat een bonte verzameling van maatregelen geworden die enerzijds inzetten op aanjagen van innovatie en anderzijds betaalbaardere geneesmiddelen voor ogen hebben. De definitieve herziening bevat daarmee, afgaand op de samenvatting, zowel plussen als minnen. Zo zijn we positief over de modernisering van processen en het feit dat er meer ruimte komt voor innovatieve technologie, maar vrezen we ook dat de introductie van een ‘modulaire’ beschermingsduur leidt tot meer onzekerheid voor het bedrijfsleven. En tot slot vormen de verplichtingen rond lanceringen en toeleveringsketens in toenemende mate een uitdaging voor het bedrijfsleven, vooral als daar niet ook toezeggingen of zekerheden vanuit lidstaten zelf tegenover staan. Vol spanning wachten we daarom de finale wettekst -en de daarop volgende implementatie- af. 

Sinds de start van de wetsherziening is de wereld om ons heen flink veranderd. Te midden van al het geopolitiek geweld is onder stoom en kokend water nóg een wetsvoorstel opgetekend: de Critical Medicines Act. Deze moet de toegang, productie en leveringszekerheid van ‘kritieke’ geneesmiddelen veiligstellen. Met een mandaat van de Raad van Europa op zak starten naar verwachting in 2026 de trilogen hierover, zodra het Europees Parlement tot een gezamenlijke inzet komt. Of deze wet een Europese oplossing biedt, of juist weer een extra horde vormt, zal de tijd leren. Innoveren, produceren en leveren is in ieder geval niet makkelijker geworden voor het bedrijfsleven, dat werkt met enorm complexe, internationale leveringsketens. 

Hollandbio vraagt zich af of Europa zich niet een beetje verslikt in haar wensenlijstje voor het nieuwe jaar, waarin zij voornamelijk veel vraagt van bedrijven, zonder harde eigen toezeggingen en zonder de benodigde randvoorwaarden. Innovatie aanjagen, strategisch autonoom willen zijn én binnen (nationaal) budget toegang tot geneesmiddelen garanderen: dat is geen haalbare combinatie als we op dezelfde voet doorgaan. Zeker niet nu het Most Favored Nation Pricing-beleid ook vanuit de Verenigde Staten druk uitoefent om Europa -naast defensie- ook op het gebied van geneesmiddelen een eerlijker deel van de innovatierekening te laten betalen.  

Wie zorgt er straks nog voor mij? In aanloop naar de verkiezingen schrok menig lezer van krantenkoppen zich rot van de menukaart van het Centraal Planbureau (CPB) met opties voor bezuinigingen door politieke partijen. Hollandbio incluis. Moeten we de nieuwe NAVO-norm écht met onze gezondheid gaan betalen?  We klommen gelijk in de pen met de oproep om de zorg toch vooral niet op slot te zetten, zodat er ruimte blijft om ons uit het zorginfarct te innoveren. Gelukkig volgde het CPB afgelopen week op met een schrijven waaruit blijkt dat de soep nog niet zo heet gegeten wordt, maar waaruit helaas ook nog weinig alternatieven spreken. En hoewel we als hollandbio de vragen en uitdagingen die het CPB schetst evenwel (h)erkennen, dragen wij toch liever ons steentje bij aan structurele oplossingen. Niet langer pleisters plakken, maar samen werken aan beterschap.

De afgelopen weken struikelde de ene na de andere partij over elkaar heen om te duiden hoe onverstandig een slot op het basispakket is. Niet alleen omdat het nauwelijks uitvoerbaar en onrealistisch is, maar ook omdat het -even platgeslagen- nergens op slaat. “De stijging van de zorguitgaven gaat al jaren ongeveer gelijk op met de groei van de economie”, tekent gezondheidseconoom Xander Koolman voor BNNVARA op. Het beeld dat de zorg een steeds grotere hap uit het inkomen neemt, klopt volgens Koolman niet. Ook journaliste Mirjam de Rijk gaat hier in een prachtig artikel “Hoezo ‘dat wordt dokken straks’?” (achter paywall) op in bij de Groene Amsterdammer. Waar bestuurders weliswaar uit lijken op minder uitgaven aan de zorg, blijkt dat burgers juist vinden dat hier méér geld heen mag. De oplossingsrichtingen die De Rijk schetst voor deze zorgkloof beginnen en eindigen met een nuchtere, Nederlandse blik op de cijfers en zijn wat hollandbio betreft een must read voor iedereen in de sector.

In al het communicatiegeweld sloeg de Patiëntenfederatie wat hollandbio betreft de spijker nog het meest op zijn kop: “het probleem is het systeem, niet de vraag naar zorg”. Slechte samenwerking, inefficiënte processen en verkeerde financiële prikkels maken dat patiënten onnodig lang wachten op zorg, niet de behandeling krijgen waar ze om vragen of van het kastje naar de muur gestuurd worden. Want laten we eerlijk zijn, eigenlijk iedereen kan hierbij wel één of meerdere voorbeelden noemen. Vaak ook vooral de voorbeelden waarbij het eigen straatje schoon blijft, en het de ‘ander’ is die een werkwijze moet wijzigen.

Kritisch met elkaar blijven kijken naar wat er wel werkt en wat niet, en voor wie wel en voor wie niet lijkt het sleutelwoord, of we dat nu gezondheid op maat noemen, of passende zorg. En kritisch kijken, dat kunnen we allemaal als geen ander. Maar zullen we het komende jaar eens kijken of we dat meer in samenhang kunnen doen, met elkaar, in plaats van allemaal vanuit onze eigen silo? Ook verzekeraars roepen inmiddels op tot een breed debat over de toekomst van onze zorg (achter paywall) en ook het eerder aangehaalde CPB vraagt nadrukkelijk om haalbare ideeën en concrete uitwerkingen. Wij denken en helpen in ieder geval maar wat graag mee – juist ook waar het schuurt. Want durven we samen te vernieuwen, dan houden we de zorg toekomstbestendig, toegankelijk en betaalbaar voor iedereen.